Nuôi hamster đúng cách: chuồng, nuôi chung hay riêng và dấu hiệu bệnh

Hamster nhỏ xinh, dễ thương lại không tốn nhiều chỗ, nên thường được chọn làm thú cưng đầu tiên cho trẻ nhỏ. Thực ra nhu cầu của hamster khá phức tạp. Chúng sống trung bình khoảng 2 đến 3 năm, che giấu cơn đau rất giỏi và có thể suy sụp nhanh khi bị bệnh. Bài này tổng hợp khuyến cáo của RSPCA, PDSA và Cẩm nang Thú y Merck về chuồng nuôi, chuyện nuôi chung hay nuôi riêng và những dấu hiệu bệnh sen cần đưa boss đi khám ngay.

Nên mua hoặc nhận nuôi từ nơi có nguồn gốc rõ ràng, chuồng trại sạch sẽ, mỗi chuồng không nhồi quá nhiều con. Hỏi người bán đây là loài gì (hamster Syrian hay các loài hamster lùn như Roborovski, Campbell, Winter White), giới tính và tuổi, vì cách nuôi khác nhau theo loài. Một bé khỏe thường có mắt sáng, mũi khô, lông mượt, vùng đuôi và mông khô ráo, đi lại nhanh nhẹn. Nếu thấy bé ướt bết quanh đuôi, chảy nước mũi hoặc lừ đừ thì không nên chọn.

RSPCA lưu ý việc chăm hamster là trách nhiệm của người lớn, kể cả khi đó là thú cưng của con. Trẻ có thể phụ cho ăn và chơi cùng, nhưng người lớn cần kiểm tra chuồng, thức ăn và sức khỏe mỗi ngày.

Ngoài tự nhiên, hamster đào hang sâu và chạy rất xa mỗi đêm. Phần lớn lồng nhỏ nhiều tầng bán ở cửa hàng không đủ cho nhu cầu này. PDSA dẫn khuyến cáo của Hiệp hội Thú y vì Phúc lợi Động vật Đức: diện tích sàn tối thiểu 100 x 50 cm, càng rộng càng tốt. Chuồng một tầng rộng tốt hơn chuồng cao nhiều tầng, vì hamster nhìn kém và dễ ngã.

Những điểm cần có:

• Sàn kín, không dùng sàn lưới vì dễ gây tổn thương chân.
• Lớp lót đủ dày để đào hang, PDSA khuyên tối thiểu khoảng 25 cm.
• Lót bằng giấy vụn hoặc lót giấy chuyên dụng. Merck khuyên tránh mùn gỗ thông và gỗ tuyết tùng.
• Không dùng bông gòn hay loại lót "lông xù" kéo thành sợi, vì sợi có thể quấn chân hoặc gây hại nếu boss nuốt.
• Một hộp ngủ tối, kín đáo, đặt xa bình nước để không bị ướt.
• Bánh xe chạy càng to càng tốt, mặt chạy liền, không có nan, để boss không phải cong lưng và không bị kẹt chân.
• Nắp và cửa chắc chắn, vì hamster rất giỏi trốn.

Merck khuyên giữ chuồng ở khoảng 18 đến 26°C, còn PDSA khuyên nhiệt độ ổn định quanh 18 đến 21°C. Mùa hè ở Việt Nam thường nóng hơn nhiều. Chuồng kín đặt gần cửa sổ nắng chiều hay ngoài ban công có thể khiến boss bị sốc nhiệt mà không có chỗ trốn. Hãy đặt chuồng trong phòng mát, tránh nắng trực tiếp, thông thoáng nhưng không có gió lùa. Ngày nắng gắt, phòng có điều hòa sẽ an toàn hơn.

Mùa đông miền Bắc thì ngược lại. PDSA cho biết khi lạnh, hamster có thể rơi vào trạng thái ngủ lịm gần giống ngủ đông. Nếu boss bất động bất thường, hãy kiểm tra xem nhiệt độ phòng có xuống dưới 20°C không, sưởi ấm phòng từ từ và gọi bác sĩ thú y.

RSPCA còn lưu ý hamster nhạy với tiếng siêu âm từ tivi, máy tính, máy hút bụi, nên đặt chuồng xa các thiết bị này và giữ giờ tắt đèn ổn định mỗi tối. Dọn phân và thức ăn thừa vài ngày một lần, tổng vệ sinh khoảng 1 đến 2 lần mỗi tháng, dọn vào lúc boss thức chứ đừng dọn giữa trưa khi boss đang ngủ.

Đây là chỗ nhiều sen nhầm nhất. Phần lớn hamster thích sống một mình và có thể đánh nhau rất dữ khi ở chung.

• Hamster Syrian và hamster Trung Quốc phải nuôi riêng, theo RSPCA.
• Với hamster lùn, RSPCA cho rằng có thể sống chung nếu điều kiện phù hợp. PDSA thận trọng hơn, khuyên không nhốt chung cả hamster lùn Nga vì hay tranh giành và đánh nhau.

Cách an toàn nhất là mỗi bé một chuồng. Nếu vẫn muốn nuôi một cặp hamster lùn, hãy chọn chuồng rộng hơn hẳn, nhiều chỗ trốn (RSPCA khuyên số chỗ trốn nhiều hơn số bé ít nhất một), đủ bát ăn và bình nước cho từng bé. Nếu thấy rượt đuổi, cắn nhau hoặc có vết thương, tách riêng ngay. Vết cắn ở hamster dễ thành áp xe, khi đó cần đưa đi khám.

Thức ăn chính nên là thức ăn viên dành cho hamster, đủ chất. Hạt chỉ nên cho ít vì boss dễ ăn hạt mà bỏ thức ăn viên. Rau củ và trái cây chỉ là đồ ăn thêm, Merck khuyên đồ ăn vặt không quá 10% khẩu phần. Thay nước sạch mỗi ngày và kiểm tra vòi bình nước còn chảy.

Đừng chia cho boss đồ ăn của người như bánh kẹo, đồ nêm muối, hành tỏi hay sô-cô-la. Nhiều món trong bài thực phẩm nguy hiểm cho chó mèo cũng không phù hợp với thú nhỏ. Răng cửa hamster mọc suốt đời, nên cần có đồ gặm an toàn như gỗ chưa xử lý hóa chất hoặc bìa cứng không in màu.

Hamster trao đổi chất nhanh và ít biểu hiện đau ra ngoài, nên khi sen thấy bất thường thì bệnh có thể đã tiến triển. Hãy liên hệ bác sĩ thú y sớm nếu thấy:

• Lông ướt bết quanh đuôi, tiêu chảy, kèm lừ đừ, bỏ ăn hoặc sụt cân. Merck cho biết tiêu chảy ở hamster có thể nặng và dễ lây sang bé khác, nên tách riêng bé bệnh.
• Thở khò khè, thở khó, chảy dịch mũi hoặc mắt.
• Không ăn được, chảy dãi, răng cửa quá dài hoặc lệch.
• Đi khập khiễng, không muốn di chuyển, nhất là sau khi kẹt chân ở bánh xe hay lồng lưới.
• Có khối u, vết sưng nóng đỏ hoặc vết thương.
• Uống nhiều, tiểu nhiều, lông xù, lưng gù, hoặc lặp đi lặp lại một hành vi bất thường như gặm song chuồng liên tục.

Tuyệt đối không tự cho hamster uống thuốc của người hay thuốc của thú khác. RSPCA và Merck đều cảnh báo một số kháng sinh có thể gây tiêu chảy nặng và tử vong ở hamster. Hamster cũng có thể lây cảm lạnh từ người, nên khi sen đang ốm hãy rửa tay và hạn chế bế boss.

Không phải phòng khám nào cũng khám thú nhỏ. Sen nên tìm trước một phòng khám có bác sĩ quen với thú ngoại lai (exotic) và gọi hỏi trước khi đến. Khi đi khám, dùng hộp vận chuyển nhỏ có lót quen thuộc, tránh để hộp dưới nắng hay trong cốp xe nóng.

Nên cân boss định kỳ bằng cân nhà bếp và ghi lại cân nặng, ảnh, lịch khám. Sen có thể lưu những thông tin này trong hồ sơ sức khỏe ở app PetID, rồi mở ra cho bác sĩ xem khi cần, giống cách sen giữ sổ tiêm điện tử và hồ sơ sức khỏe cho chó mèo. Nếu nhà còn nuôi thêm thú nhỏ khác, sen xem thêm bài nuôi thỏ cảnh và nuôi chim cảnh khỏe mạnh.

Nguồn tham khảo: RSPCA – Hamsters, RSPCA – Hamster environment, PDSA – Hamsters as pets, Merck Veterinary Manual – Providing a home for a hamster, Merck Veterinary Manual – Disorders and diseases of hamsters.